یک مهندس تولید ژاپنی به نام شیجیو شینگو مفهوم “پوکا یوکه” را ابداع نمود. این مفهوم از جمله عوامل تحول در تخصص کیفیت ژاپن است. در ابتدا جلوگیری از اشتباهات ابلهانه (Proofing full) نامیده شد. سپس برای اینکه کارگران در مقابل این نام موضع منفی نداشته باشند، جلوگیری از اشتباه (mistake proofing) و ایمن سازی دربرابر خطا(fail safing) نامگذاری شد. نتیجه پوکایوکه کسب و کاری است که انرژی، زمان و منابع کمتری برای انجام اشتباهات و خطاها در آینده اتلاف خواهد کرد.
پوکا یوکه یکی از اجزای اصلی سیستم کنترل کیفیت صفر(Zero Quality Control (ZQC)) ابداعی آقای شینگو است. ایده اصلی سیستم کنترل کیفیت صفر در مدیریت پروژه در چند کلمه خلاصه می شود: تولید بدون خطا(خطای صفر). یکی از راه های دستیابی به این ایده استفاده از تجهیزات پوکا یوکه است. مجموعه ای از دستگاه های کوچک که برای شناسایی و تشخیص یا ممانعت و جلوگیری از عیب و خطا در مبدا وقوع آن استفاده می شود. این دستگاه های کوچک روشی ساده برای دستیابی به تولید عاری از خطاست.
زیبایی پوکا یوکه و اغلب روشهای کنترل کیفیت ژاپنی در همین مساله نهفته است: همه ی افراد. از مدیران تا سرپرست عملیاتی تا کارگران رده اول همه می توانند مسئول پوکایوکه باشند. آنچه برای اجرا نیاز است، توانمدسازی کارکنان و همچنین دستورالعمل های مناسب برای اجرای صحیح پوکا یوکه است.
پوکا یوکه در هر موقعیتی متفاوت به نظر می رسد. به عنوان مثال در ادامه چند سناریوی مختلف از اجرای آن ارائه می شود. این سناریوها موارد ساده و در سطح عملیاتی هستند. سناریو ها مربوط به فرایند دریافت یک وام بانکی مسکن توسط یک زوج خوشبخت است.
زوج خوشبخت خودکار را برای امضای قرارداد وام برمی دارند، اما وقتی قسمت بالایی خودکار را فشار می دهند تا نوک خودکار بیرون بیاید، کار نمی کند، چون فنر خودکار مونتاژ نشده است. پوکا یوکه می تواند مانع این خرابی شود، اگر تمام قطعات هر خودکار درون یک ظرف در اختیار مونتاژگر باشد، بسادگی مونتاژگر می تواند مشاهده کند که قطعه ای در ظرف باقی نمانده است و تمام قطعات مونتاژ شده است. استفاده از این ظرف یک نمونه پوکا یوکه ساده است.
زوج جوان نیازی نیست که مرحله امضای دستی برگه های فرایند دریافت وام را انجام دهند، بانک از فناوری های جدید استفاده می کند و در واقع، آنها امضا را به صورت الکترونیکی و از طریق پد امضا انجام می دهند. بانک به ۴ فیلد دیگر اطلاعات از وام گیرنده نیاز دارد تا پرونده به بخش اعتبارسنجی مشتری ارسال شود. یک پوکا یوکه ساده در این مرحله الزامی نمودن پرکردن همه ی فیلدها (از جمله امضای الکترونیکی وام گیرنده) است قبل از اینکه پرونده به صورت الکترونیکی به بخش بعدی برود. این کار باعث می شود تا بخش بعدی با پرونده ناقص مواجه نشود، دوباره کاری ارسال به مرحله قبل پرونده ایجاد نشده و اتلاف زمان به دلیل کارهای اداری کاهش یابد.
وقتی پرونده پروژه کامل شد، اعتبار مشتری بررسی شد و نرم افزار شرح وظایف کامل شد، پرونده پرینت شده و به بخش وام ارسال می شود. بخش وام هنوز الکترونیکی نشده است! هر پرونده دارای یکسری فرم ها و اسناد و مدارک پیوست مانند تضامین مربوطه، تصاویر مدارک شناسایی و … است. یک پوکا یوکه ساده می تواند یک فرم به صورت چک لیست باشد که با استفاده از آن بتوان وجود تمام اسناد و مدارک پیوست رو مطمئن شد. این چک لیست ساده مانع ارسال پرونده ناقص به بخش واریز می شود، مانع بازگشت به عقب پرونده به بخشهای قبلی می شود، و مانع کارهای اداری زائد می شود.
آیا دانش پیچیده ای در پوکا یوکه وجود دارد؟ اینطور نیست. مفهوم بسیار ساده است. چالش اصلی در اجرای پوکا یوکه در کسب و کار است. نه فقط پوکا یوکه، بلکه اجرا سخت ترین بخش هر ایده ای است. در ابتدا باید مفهوم پوکا یوکه در مدیریت برنامه ها به کارمندان آموزش داده شود. سپس، بایستی کارمندان اختیار لازم داشته باشند تا بتوانند بطور مداوم بهبودهای جزئی در فرایند خود اعمال کنند.